Arkadaşlar geçenlerde eski Ramazan dönemlerini düşündüm babam beni inanın çocukluğumda ” Ramazan Etkinlikleri ” kapsamında gerçekleştirilen Karagöz-Hacivat gölge oyunlarına götürürdü. Şimdi artık o dönemlerdeki etkinlikler yok oldu olacak boyutunda. Şimdi ki genç nesil için aslında çok kötü bir şey bu güzellikleri yaşayamamaları. Eminim ki daha Karagöz-Hacivatın ya da gölge Tiyatrosunun ne olduğunu tarihçesini bilmeyen bir çok genç arkadaşım var ve onlar adına çok üzülüyorum çok boş işlerle büyüyorlar. İstedim ki bu blog da Hacivat-Karagöz tarihçesi de olsun birde bilmeyen arkadaşlar içinde bir iki video yayınlayayım.

Karagöz ve Hacivat Gölge Oyunu Tarihi.

Karagöz, bir «gölge oyunu» dur. Bu oyun, deriden kesilmiş birtakım şekillerin (insan, hayvan, bitki, eşya v.b.), arkadan ışık verilerek beyaz bir perde üzerine yansıtılması temeline dayanır. Doğu ülkelerine özgü bir sanat olduğu anlaşılan «gölge oyunu»nun ilkin Çin’den çıktığı söylentisi vardır. Bu Çin söylentisine göre, imparator Wu (hük. m.ö. 140-87), çok sevdiği karısının ölümü üzerine derin bir üzüntüye kapılır; Şav-Wöng adlı bir Çinli, imparatorun üzüntüsünü hafifletmek için, ölen kadının hayalini bir perde arkasından gösterebileceğini söyler; sarayın bir odasına gerdirdiği beyaz bir perdenin arkasından geçirdiği bir kadının perde üzerine düşen gölgesini, ölen kadının hayali diye sunar (m.ö. 121). M.s. XI. yüzyılda yazılmış bir Çin ansiklopedisinde bu olaydan söz edilmekte ve ansiklopedinin yazıldığı çağda gölge oyununun deriden yapılmış şekillerle pazar yerlerinde oynatıldığı belirtilmekte imiş. Batıda bu oyuna «Çin gölgeleri» adı verilmektedir. Bir başka söylentiye göre, gölge oyunu Hint’ten çıkmış, IV., V. yüzyıllarda Cava’ya geçmiştir; Cava’da Wayang adı verilen ve gerek şekilleri, gerek konuları bugüne değin korunan bu oyunlarda Hint efsanelerinin etkisi açıkça görülmekte imiş. Yapılan incelemelerden öğrendiğimize göre, Cava edebiyatında, evren, bir Wayang sahnesine, insanlar ve doğa da Wayang tasvirlerine benzetilmiştir. (more…)

Karagöz & Hacivat

Arkadaşlar artık bizler hepimiz karagöz ve Hacivat gölge oyununu ezbere biliriz ama bilmeyen Alman dostlarım var ve bende bir tiyatro oyuncusu arkadaşım merak ettiği için Almanca olarak hazırladım umarım beğenirler bu Türkçe yazıyı da yazmamın sebebi ise ne oluyor böyle Almanca dememeniz için. Karagöz (Schwarzauge) ist ein türkisches Schattenspiel, das seinen Namen von dem Helden des Spieles bekommen hat. Gemaess türkischen Wanderer Evliya Çelebi, wurde dieses Spiel schon im 14.Jhd. im osmanischen Reich vorgeführt. 

Karagöz war das beliebteste Vergnügungsspiel waehrend der osmanischen Zeit und wurde zwischen dem 17. und 19.Jhd. vor allem im Monat Ramadan, bei Hochzeitsfeiern, Beschneidungsfeiern, in Gaerten und Spielhallen, sogar in Haeusern gespielt. Die Bilder der Figuren sind 35-40 cm gross und sind aus Kamel- oder Kuhfell, die mit einem speziellen Verfahren durchsichtig gemacht werden. Spaeter werden sie mit scharfen Messern bearbeitet. Die Teile werden mit Katküt genannten Faeden verknüpft und mit Kacheltinte oder Wurzelfarbe bemalt. Den weissen Vorhang, auf dem Karagöz gespielt wird, nennt man ayna (Spiegel). Für die Beleuchtung des Vorhangs wird eine sem’a (Kerze) genannte Glühbirne benutzt. Der Schattenspieler wird Hayali (Imaginaer) genannt. Karagöz war am Anfang besonders in Istanbul beliebt. Spaeter verbreitete sich dieses Schattenspiel durch die wandernden Künstler auch in Anatolien. Aber in Karagözspielen wird überwiegend der Alltag von Istanbul wiedergegeben. (more…)